Het is allemaal goud wat er blinkt

De archeologen waren er net op tijd bij, anders waren de gouden schatten van de Toetanchamon van Peru voor altijd verloren gegaan. Je mond valt open van verbazing in de Tumbes Reales del Señor de Sipán bij Chiclayo.

Noord-Peru: Moche en Chimú

Lang voordat er sprake was van Inca's (hun oorsprong ligt in de 11e of 12e eeuw) werd de noordkust van Peru bewoond door twee grote, aan elkaar verwante culturen: de Moche (300 voor Christus - 700 na Christus) en de Chimú (900 - 1470). Beide hadden hun hoofdstad aan de Moche rivier, bij het huidige Trujillo. Het uitgebreide irrigatiesysteem waarmee waterstromen uit de Andes werden gebruikt voor landbouw, de immense adobe bouwwerken en het op grote schaal geproduceerde en verspreide keramiek wijzen op een strak georganiseerde samenleving.

Overal in Peru kun je het mooie keramiek en textiel van deze twee stammen bewonderen. Rond Trujillo tref je in de Huaca de la Luna (Moche) rijk gedecoreerde muurschilderingen aan. De grootste adobe stad ter wereld Chan Chan was het machtcentrum van de Chimú. De vondst van de mummie met tattoos, La Señora de Cao, toonde in 2006 aan dat de Moche, behalve door priesters, ook langere tijd werden geregeerd door priesteressen. De revolutionaire vondst echter van het complete graf van El Señor de Sipán (foto) bij Chiclayo gaf een heel nieuwe invulling aan onze kennis over de Moches.

De strijd tegen de rovers

Het gouden gezicht dat je hiernaast ziet werd in februari 1987 door de Peruaanse politie gevonden in het huis van een grafrover. Het woestijnlandschap rond Sipán was door dit soort schatgravers omgetoverd tot een gatenkaas. Nog steeds zetten huaqueros het 's nachts op een graven, op zoek naar schatten van hun voorouders om door te verkopen aan Amerikaanse en Europese verzamelaars. Ze richten zich daarbij voornamelijk op de gouden voorwerpen. De rest, textiel en aardewerk, wordt achteloos terzijde gegooid. Daarmee gaan prachtige voorwerpen en waardevolle kennis voor altijd verloren.

Het vakmanschap waarmee het puntgave gezicht was gemaakt, met zijn fijne neus, het ingelegde zilver en de ogen van lapis lazuli, vormde een aanwijzing dat de grafrovers in de piramide van Sipán op een belangrijke plek waren gestuit. De hoeveelheid schatten in de Peruaanse bodem is zo groot, dat het onbegonnen werk is alle plekken te bewaken - dus zette onderzoeker Walter Alva snel een klein team samen waarmee hij vervolgens de belangrijkste ontdekking van Latijns-Amerika zou doen.

Schatten in het zand

Zo'n piramide ziet er vanaf een afstandje uit als een eenvoudige. maar ongebruikelijke berg zand (foto). Maar als je hem openlegt, blijkt hij te zijn opgebouwd uit keurig gestapelde, rechthoekige adobe stenen. Er waren door de grafrovers al lukraak enkele gaten in de constructie gehakt en het duurde even voordat Alva's team overzicht kreeg in de chaos die ze had aangetroffen. Maar eenmaal aan het graven vonden ze de eerste schatten: enkele vazen, een borstplaat van schelpen en een koperen masker.

Het hoogtepunt van deze ruimte was een koperen scepter van wel een meter lang. Aan de ene kant liep hij uit in een scherpe punt, aan de andere kant zat een miniatuur van een vierkante tempel met daarop twee figuren met een religieuze betekenis: een half katachtige, half reptiel die copuleerde met een vrouw op een halve maan: vast een vruchtbaarheidssymbool... Vlak onder deze ruimte stuitten de archeologen op drie eenvoudige graven uit de latere Sicán cultuur (700 - 1100). Dat duidde erop dat dit voor veel langere tijd een belangrijke plek was.

Duizenden vazen

Daaronder openbaarde zich een ruimte met duizenden kannen, schalen en vazen: een van de meest omvangrijke vondsten uit de geschiedenis van Peru. De keramische voorwerpen stelden mensen en dieren voor, stonden keurig rechtop, naar thema gerangschikt en waren gevuld met lamabotten en resten van dranken. Waren dit offers voor de reis van de overledene naar een hiernamaals? Veelbelovend detail: lama's werden enkel geofferd voor zeer hooggeplaatste personen.

Dat het om een belangrijk persoon zou kunnen gaan bleek eveneens uit de acht skeletten die werden gevonden. Het zou hier gaan om bedienden, concubines en soldaten die samen met hun meester werden gedood en begraven. Met name de resten van één lichaam riep vragen op. Hij droeg de attributen van een soldaat, helm en schild, maar zijn voeten ontbraken. Die waren waarschijnlijk al voor het begraven verwijderd. Dit symboliseerde de plicht om niet van zijn plek te wijken en zijn meester voor altijd te beschermen.

Gouden sieraden

En toen kwam het houten deksel van een grote sarcofaag in zicht. Wat zouden ze daaronder aantreffen? Voorzichtig werd de kist geopend. In eerste instantie leek hij gevuld met kriskras door elkaar liggende voorwerpen van groen uitgeslagen koper. Maar daartussen schitterde ineens een gouden cirkel met een diameter van ongeveer tien centimeter. Met een klein borsteltje werd het vuil eraf gepoetst. Het bleek een sierraad voor het oor: een zeer verfijnde, driedimensionale afbeelding van een krijger, van goud en ingelegd turkoois (foto). Dit was werkelijk een unieke vondst.

Langzaam, laagje voor laagje werd de Señor de Sipán onthuld. Meer sierraden werden aangetroffen: gouden armbanden, ceinturen en mondstukken, brede cirkelvormige borstplaten van kralen en spondylus, een waardevolle schelp uit de wateren bij Ecuador die door de Moche en Chimú werd gebruikt als ruilmiddel. Goud had voor de oorspronkelijke bewoners van Peru geen economische waarde, alleen een puur esthetische. Verder vond men messen, pijlen, sandalen, scepters.... Zo'n complete verzameling van zo'n belangrijk persoon was niet eerder aangetroffen. Deze schatten zijn ondergebracht in het in 2002 geopende museum 'Los tumbes reales del Señor de Sipán'.

Het verhaal van Sipán

Dit prachtige museum in Lambayeque, net buiten Chiclayo, vertelt twee verhalen. In het eerste deel volg je de vondst en onthulling, laag voor laag, van de tombe van El Señor de Sipán. Zie hoe boeiend en delicaat dat werk is, zoals het verzamelen en selecteren van de duizenden kralen waaruit halskettingen zijn gemaakt en waarvan het koord is vergaan. In het tweede deel zie je alle schitterende voorwerpen in glazen vitrines uitgestald. Je kunt ook een reconstructie van het graf zien en, aan het eind, een idee van hoe de señor er uit moet hebben gezien (foto hieronder).

Wie was nu deze Heer van Sipán? De vondsten in het graf zijn van de mooiste en meest waardevolle materialen gemaakt, door vaklui met de meest verfijnde technieken. Het betreffen wapens, messen en pijlen, maar ook rituele en religieuze voorwerpen, zoals scepters en gouden kelken, waarin het bloed van een geofferde zou hebben gezeten. Daaruit valt op te maken dat de heer zowel militaire als religieuze macht bezat. Hij was een vertegenwoordiging van het goddelijke, wat we enkele eeuwen later zullen terugzien bij de Inca.

Hoe kom je er?

Behalve aan Los Tumbes Reales del Señor de Sipán kun je in Lambayeque (10 kilometer van Chiclayo) ook een bezoek brengen aan het klein-maar-fijne Museo Brüning. Dit was tot de ontdekking van El Señor de Sipán het belangrijkste museum van Noord-Peru. Verder naar het noorden liggen de piramides van Túcume. En volgens velen eet je in Chiclayo de lekkerste ceviche van het land.

Ten noorden van Lima openbaart zich sowieso een heel ander Peru. Naast weinig bezochte stadjes in de Andes als Cajamarca en Chachapoyas en unieke cultuurschatten in Trujillo en Chiclayo vind je er uitgestrekte stranden waar het lekker ontspannen is.

YourWay2GO brengt je naar Chiclayo en andere boeiende plekken tijdens de volgende rondreizen:

Noord-Peru (16 dagen) & Ecuador & Noord-Peru (24 dagen)

Deze rondreizen kun je naar wens aanpassen door op het aantal dagen, de hotels en excursies te klikken.